« Trump ké palé épi Xi Jinping a 2è, lè fransé ».

Kilès lè ki lè fransé ? Fransé ni tè toupatou oliwon latè. Polinézi, Walis, Tè Òstral, LaRényon, Lil, Pari, Liyon, Bòwdo, Mawsèy, Sen-Pyè é Miklon, Giyàn, Gwadloup, Matinik. Fransé ni tè toupatou. Sitèlman, solèy pa ka kouché si tè a fransé.
Men jounal a Fransé ka maké « Trump ké palé épi Xi Jinping a 2è, lè fransé ».
Kilès lè ki lè fransé ? Kyip. Avan sa té ka égri-mwen. Men an pa ka égri pou sa ankò. An las ochan pou on tijounalis fransé, vin di mwen ki lè i ké yé an péyi an-mwen, lavwè « Trump ké ka palé é Xi Jinping a 2èdmaten ». An sav byen ki lè i ké yé, an sav byen lè an-mwen apa lè a-yo. Kalkilé lè an-mwen sé pwoblèm an-mwen. Abyengadé apa pwoblèm a-yo, é an arété égri pou sa.

Fransé kontan yo ni TGV ka pran malad a Covid on koté pou chayé-yo adan ondòt réjyon otila lopital-la ni plas. Yo ka blagé sa an télé a-yo, é tanpi pou mèl ki pran plon. Avan, sa té ké égri mwen. Yo pa mélé épi ti lilèt an-nou, yo chak ni lopital a-yo plen. Si janmé nou vin a ni twòp malad, nou pa ni pon koté pou nou kouri. Yo mansousyé sav ka sa pé fè-nou, lè yo ka blagé tout kalité solisyon ki ni pou fransé, alòs pa ni solisyon pou nou. Men a sispann égri pou sa. An las atann on fonksyonnè a l’ARS vin di nou ka pou nou fè. Malad an-nou sé pwoblèm an-nou.

Anvan an té ka égri. Avan an té ka babyé davwa sé moun-lasa pa ni solisyon pou nou. Avan an té ka wouklé pou nou té touvé solisyon an-nou. Avan sa té ka fè mwen lapenn, pas an té ka touvé nou té ka pèd twòp tan pou nou mèt solisyon-la an plas. Solisyon-la mwen an ka vwè-la. Men an pa égri ankò, an arété égri pou sa. An arété égri pas nou pa ni solisyon-la. Nou ni pwoblèm-la. An sispann égri pou bon, pas sa ka konté apa « kimoun ki ni solisyon-la », sé « kimoun ki ni pwoblèm-la ».

kominiké a mè a sé twa komin Marigalant-la.

Moun Marigalant, yo vwè si yo lésé moun pran bato é désann Marigalant, sa ké pozé-yo pwoblèm. Yo. Pa préfé-la. Tribinal administratif di « arété-la pa bon » é yo réponn, « sa, a pa pwoblèm an-nou ». « Nou tann ou di sa, men a pa pwoblèm an-nou ». Yo okipé dè pwoblèm-la. Pwoblèm a-yo. Ès yo vin endépandantis pou otan ? An pa’a kwè. Ès yo arété konsidéré yo fransé ? Ès yo pran déba asi awtik 73 é awtik 74 ? Awa. Yo enn’ mèt-yo ka okipé dè pwoblèm a-yo. Pas powblèm la sé ta-yo. Ansanm yo vwè sé pwoblèm a-yo, yo pòté mannèv pou touvé on solisyon pou pwoblèm a-yo. Ès solisyon-la bon ? Ka sé pé fè-w, apa vou ki ni pwoblèm-la ! Yo touvé on solisyon pou pwoblèm a-yo ki ta yo. Sa i pa kontan, bwété.

Kidonk, an pa ka égri ankò. An sonjé, chakfwa gwadloupéyen konsidéré pwoblèm-la sé ta-yo, yo komansé okipé dè-y. Ki dwat, ki gòch, ki kominis, ki nasyonalis, yo arété konté si zyé a lézòt pou pléré.
An pa bizwen pon moun sòti la i sòti pou di-mwen ki lè i ké yé asi mont an-mwen,lè i ké dézèdmaten.